انگلستان براى حفظ هندوستان سياست خود را بر جلب دوستى كشورهاى همسايه آن قرار داده بود و ايران مهمترين اين همسايگان بود . اما ايران درپى طرح‌هاى توسعه‌طلبانهء پطر كبير همواره مهمترين راه ارتباطى روسيه با آب‌هاى آزاد جهان نيز محسوب مىشد ، بنابراين روسيه نيز درپى كسب نفوذ در اين كشور بود . اين ويژگىها از سويى و همسايگى با عثمانى از سوى ديگر ايران را در جريان كشاكش‌هاى جهانى قرار داده و هريك از اين كشورها با فرستادن سفيران و نمايندگانى براى ايجاد رابطه با ايران كوشيدند . همه اين تلاش‌ها هنگامى صورت مىگرفت كه دولت فتحعلى شاه قاجار به شيوه‌اى پىگير در صدد گسترش سلطهء خود بر تمام ايران بود . مهمترين تلاش فتحعلى شاه براى سركوبى رقباى داخلى ، تسخير خراسان بود . آقا محمد خان تنها توانست خراسان را فتح كند ، اما فرصت نيافت ، حكومت خود را در آنجا تثبيت كند ، بنابراين پس از قتل او ، نادر ميرزا پسر شاهرخ كه با حمايت زمان شاه افغان در هرات به سر مىبرد ، دوباره به مشهد بازگشت و با حمايت برخى از امراى خراسان براى به دست آوردن قدرت تلاش كرد . فتحعلى شاه در سال 1214 ق / 1799 م روانه خراسان شد . در اين هنگام امراى خراسان از او اطاعت كردند . نادر ميرزا نيز نافرمانى نكرد . فتحعلى شاه هنگامى كه اوضاع خراسان را آرام ديد به تهران بازگشت . نادر ميرزا دوباره علم طغيان برافراشت و بار ديگر فتحعلى شاه را به خراسان كشاند . شاه در اين سفر پسرش محمد ولى ميرزا حاكم سمنان را نيز با خود برد و مشهد را محاصره كرد . خوانين خراسان از شاه قاجار خواستند به تهران بازگردد و قول دادند ، نادر ميرزا را شكست دهند . در همين سال محمد ولى ميرزا به يارى بعضى از خوانين و امراى خراسان با دشوارى او را دستگير كرده به تهران فرستاد و شاه دستور قتل نادر ميرزا و پسرانش را صادر كرد و به اين ترتيب بازماندگان سلسله افشار نابود شدند . « 1 » همزمان با اين رويداد مهمترين واقعهء عصر حكومت فتحعلى شاه كه به فاصله كمى از آن اتفاق افتاد ، جنگ‌هاى پىدرپى و طولانى ايران و روس بود . نخستين جنگ در طول سال‌هاى

--> ( 1 ) . على قلى ميرزا اعتضاد السلطنه : اكسير التواريخ ، به اهتمام جمشيد كيان‌فر ، تهران : ويسمن ، 1370 ص ، 104 - 102 .